Rölöve – Restitüsyon – Restorasyon Projesi
Malatya / Darende
Yapının Konumu ve Mimari Karakteri
Zeki Sunkar Konağı, Malatya ili Darende ilçesinde yer almakta olup bölgenin geleneksel sivil mimarlık özelliklerini yansıtan nitelikli bir konut yapısıdır. Yapı, taş temel üzerine oturan zemin kat ve üst katlarda ahşap karkas (hımış) sistemli, sıvalı cephe düzeni ile biçimlenmiştir. Cephelerde belirgin çıkmalar, ahşap konsollar ve cumbalı mekân düzeni dikkat çekmektedir.
Rölöve Çalışmaları
Rölöve aşamasında yapının mevcut durumu; yerinde yapılan ölçümler, fotoğrafik belgeleme ve taşıyıcı sistem analizleri ile kayıt altına alınmıştır. Zemin katta yer alan yığma taş duvarlar, özgün malzeme ve doku özelliklerini büyük ölçüde korumaktadır. Üst katlarda ahşap karkas sistemin taşıyıcı elemanları, döşeme kirişleri ve çapraz bağlantılar okunabilir durumdadır. Cephe sıvalarında yer yer dökülmeler, ahşap elemanlarda ise zamanla oluşmuş deformasyonlar ve yüzey aşınmaları tespit edilmiştir.
Taşıyıcı Sistem Analizi
Yapının taşıyıcı sistemi; taş temel ve taş duvarlı zemin kat üzerine oturan ahşap karkas üst yapı şeklinde kurgulanmıştır. Ahşap dikmeler, kirişler ve çapraz elemanlar aracılığıyla oluşturulan sistem, geleneksel yapı tekniğine uygun olarak yükleri temele aktarmaktadır. Ahşap taşıyıcı sistem katlar boyunca süreklilik göstermekte ve çatı konstrüksiyonu ile bütünleşmektedir.
Restitüsyon Çalışmaları
Restitüsyon aşamasında yapı üzerindeki izler, ahşap eleman süreklilikleri, cephe boşluk oranları ve benzer dönem yapıları referans alınarak yapının özgün durumu ortaya konmuştur. Günümüze ulaşamayan bazı ahşap korkuluklar, cephe çıkma detayları ve pencere oranları restitüsyon paftalarında özgün dönemine uygun biçimde yeniden kurgulanmıştır. Çatı formu ve saçak genişlikleri, yapının tarihsel siluetini destekleyecek şekilde ele alınmıştır.
Restorasyon Yaklaşımı
Restorasyon çalışmalarında özgün malzeme ve yapım tekniklerinin korunması temel ilke olarak benimsenmiştir. Taş temel ve taş duvarlarda gerekli sağlamlaştırmalar yapılmış; derzler kireç esaslı harçlarla yenilenmiştir. Ahşap karkas sistemde bozulmuş elemanlar, özgün kesit ve detaylarına uygun olarak onarılmış veya yenilenmiştir. Cephe sıvaları geleneksel toprak ve kireç esaslı sıvalarla tamamlanmış, çatı örtüsünde alaturka kiremit kullanılarak yapının özgün karakteri korunmuştur.
Genel Değerlendirme
Zeki Sunkar Konağı; taşıyıcı sistemi, cephe kurgusu ve mekânsal organizasyonu ile Darende ilçesinin geleneksel konut mimarisini temsil eden önemli bir kültür varlığıdır. Hazırlanan rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri; yapının tarihsel kimliğinin korunmasını, mimari değerlerinin ortaya çıkarılmasını ve sürdürülebilir biçimde yaşatılmasını amaçlamaktadır.