Rölöve – Restitüsyon – Restorasyon Projesi
Malatya / Battalgazi
Proje, Malatya ili Battalgazi ilçesinde konumlanan Miralay Hüseyin Hüsnü Burnaka yapı grubu için hazırlanmış olup rölöve, restitüsyon ve restorasyon olmak üzere üç aşamalı bir koruma yaklaşımı ile ele alınmıştır. Yapı, geleneksel Anadolu konut mimarisinin karakteristik özelliklerini taşıyan, tarihsel ve kültürel değeri yüksek bir sivil mimarlık örneğidir.
Rölöve Çalışmaları
Rölöve aşamasında mevcut yapının güncel durumu; yerinde yapılan detaylı ölçümler, fotoğrafik belgeleme ve malzeme analizleri ile kayıt altına alınmıştır. Taş temel üzerine oturan kerpiç ve hımış duvar sistemleri, ahşap döşeme ve çatı elemanları ile özgün taşıyıcı sistem detayları belgelenmiş; zaman içerisinde oluşan bozulmalar, müdahaleler ve niteliksiz ekler tespit edilmiştir. Yapının plan kurgusu, kütlesel ilişkileri ve avlu düzeni bu aşamada netleştirilmiştir.
Restitüsyon Çalışmaları
Restitüsyon aşamasında arşiv belgeleri, eski fotoğraflar, iz ve bulgular doğrultusunda yapının özgün dönemine ilişkin mekânsal ve kütlesel kararlar ortaya konmuştur. Bu süreçte özgün dönemde varlığı tespit edilen ancak günümüze ulaşamayan çardak, müştemilat ve avluya ilişkin yapı elemanları belirlenmiş; özgün yerleri, boyutları ve işlevleri doğrultusunda yapıya iade edilmiştir. Restitüsyon kararları bilimsel verilere dayalı olarak hazırlanmış ve yapının tarihsel sürekliliğini esas almıştır.
Restorasyon Yaklaşımı ve Uygulama Esasları
Restorasyon aşamasında temel ilke olarak yapının özgün mimari karakterinin korunması, minimum müdahale ve geri döndürülebilir uygulamalar esas alınmıştır. Taşıyıcı sistemde yer alan ahşap çaprazlar, mevcut özgün detaylar dikkate alınarak güçlendirilmiş; taşıyıcı sürekliliği bozmayacak yöntemler tercih edilmiştir. Taş temeller özgün malzeme dokusuna uygun tekniklerle sağlamlaştırılmış; kerpiç ve hımış duvarlar geleneksel yapım teknikleri esas alınarak onarılmıştır.
Cephelerde kullanılan toprak sıvalar, özgün malzeme bileşimi ve dokuya uygun şekilde yenilenmiş; çatı örtüsünde alaturka kiremit kullanılarak geleneksel çatı silueti korunmuştur. Ahşap doğramalar, kapılar ve pencere elemanları özgün örnekler referans alınarak restore edilmiş veya gerektiği durumlarda aslına uygun biçimde yeniden üretilmiştir.
Restorasyonda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
- Özgün malzeme ve yapım tekniklerinin korunması, taklitten kaçınılması
- Yeni eklerin özgün yapıdan ayırt edilebilir ancak uyumlu olması
- Yapının tarihsel katmanlarının okunabilirliğinin sürdürülmesi
- Taşıyıcı sisteme müdahalelerde yapının statik dengesinin korunması
- Uygulamalarda minimum müdahale ilkesinin esas alınması
Genel Değerlendirme
Genel restorasyon yaklaşımında yapının yalnızca fiziksel olarak onarılması değil; tarihsel, kültürel ve mekânsal değerlerinin gelecek kuşaklara aktarılması hedeflenmiştir. Proje, Battalgazi ilçesinin geleneksel konut dokusuna katkı sağlayan nitelikli bir koruma ve restorasyon çalışması olarak ele alınmıştır.